अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक अनुसन्धान केन्द्र खस्किँदो अवस्थामा

खुम्बुस्थित ५ हजार मिटर उचाइमा स्थापित अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक अनुसन्धान केन्द्र खस्किँदो अवस्थामा छ ।

प्रयोगशालालाई सरकारले पूर्ण स्वामित्वमा सञ्चालन गर्न नसक्दा जलवायु, वातावरण, भू-विज्ञान लगायत क्षेत्रको अध्ययन, अनुसन्धानका ल्याब स्टेशन प्रभावित बनेका छन् ।

सोलुखुम्बु जिल्लाको खुम्बुस्थित ५ हजार मिटर उचाइमा स्थापित अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक अनुसन्धान केन्द्र एक मात्र उच्च स्थानमा रहेको अनुसन्धान केन्द्र हो ।

हालसम्म विभिन्न मुलुकका १ सय ४३ वैज्ञानिक संस्था, २ सय २० अनुसन्धानकर्ताद्वारा ५ सय २० वैज्ञानिक अध्ययन, अनुसन्धानका कार्य यस केन्द्रबाट पुरा भइसकेका छन् ।

हाई अल्टीच्यूटमा रही वैज्ञानिक क्षेत्रको अध्ययन अनुसन्धानले विश्व समुदायलाई फाइदा पुर्‍याउने उद्देश्यले इटाली सरकारको आर्थिक र प्राविधिक सहयोगमा जलवायु, वातावरण, भू-विज्ञान, मौसम, प्रदूषण क्षेत्रको अध्ययन, अनुसन्धानका लागि सञ्चालन गरिएको प्रयोगशाला अहिले नाजुक अवस्थामा छ ।

५ हजार ७० मिटरको उचाइमा रहेको नेपाल क्लाइमेट अभ्जभरी स्टेशनमा ओजन, कार्वनडाईअक्साइड, मर्करी (सौर्य प्रणाली),(ग्लोबल पोजस्नीङ सीस्टम) जिपिएस लगायत स्टेशन राखिएका छन् । जहाँ प्रदूषणको मात्रा मापन हुन्छ । तर हाल यस स्टेशनमा प्रयोग गरिने प्राविधिक सामग्री केही बर्ष यता प्रयोगविहीन छन् ।

विभिन्न कारण देखाउँदै इटाली सरकारबाट प्राप्त हुने आर्थिक र प्राविधिक सहायता बन्द भएपछि स्टेशनका प्रविधिहरू थन्काएर राख्नुपर्ने अवस्था आएको अनुसन्धान केन्द्रका प्रबन्धक काजी बिष्ट बताउनुहुन्छ । आर्थिक सहायता प्राप्त हुन छोडेपछि स्टेशनमा कार्यरत कर्मचारी, प्राविधिकहरूले पनि काम छाडिसकेको प्रबन्धक विष्टले बताउनुभयो ।

रियलटाईममा तथ्याङ्क लिन जडान गरिएका उपकरण र उपकरणको प्रयोग पनि अन्तर्राष्ट्रिय सहायतामा सञ्चालन गरिएकाले नेपालले आफ्नो स्वामित्वमा लिई अध्ययन अनुसन्धान गर्न भने सरकारले आर्थिक लगानीसहित तथा दक्ष प्राविधिक, र वैज्ञानिकहरूलाई काममा लिन सक्नुपर्ने विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठानका प्रवक्ता एवम् वरिष्ठ प्राविधिक रवीन्द्र प्रसाद ढकालले बताउनुभयो  ।

इटालियन सरकार अन्तर्गत इबिकेटु सीएनआर र नेपाल सरकार अन्तर्गत नास्टको सहकार्यमा सञ्चालित अनुसन्धान केन्द्र उच्च पर्यावरणमा स्थापित अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक अनुसन्धान केन्द्रको उचित व्यवस्थापन र सञ्चालनमा गर्नसके अध्ययन अनुसन्धानको क्षेत्र र विश्व समुदायका वैज्ञानिकहरूका लागि यस केन्द्र एक महत्वपूर्ण अवसरका रुपमा परिणत हुनसक्ने अनुसन्धानकर्ता बताउनुहुन्छ ।